مؤیدات، قرابت ها، اشتراکات عاشورا و انتظار
مؤیدات، قرابت ها، اشتراکات عاشورا و انتظار
مؤیدات، قرابت ها، اشتراکات عاشورا و انتظار
علاوه بر دلایل گذشته، مؤیدات، قرابتها و اشتراکات فراوانی میان عناصر عاشورا و انتظار وجود دارد که نه تنها میتواند دلایل گذشته را بیش از پیش تقویت کند، که هر کدام از آنها، خود، سند آشکار پیوند عاشورا و انتظار هستند.
ائمه (عليهمالسلام) در روایات بسیاری، ظهور حضرت ولی عصر (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) را مقارن با روز عاشورا دانستهاند. به عنوان مثال، امام صادق (عليهالسلام) فرموده¬اند: «اِنّ القائِمَ صَلواتُ الله علیه یُنادِی بِاِسمِه لَیلَةَ ثَلاثَ و عِشرین و یَقومُ یَومَ عاشورا یَومَ قَتلَ الحسین بن علی (عليهالسلام) »98؛ «قائم -که درود خدا بر او باد- درشب بیست و سوم ماه رمضان به نامش ندا میشود و در روز عاشورا، روزی که حسین بن علی (عليهالسلام) در آن کشته شد، قیام خواهد کرد».
امام باقر (عليهالسلام) نیز در این مورد میفرمایند: «یَخرُجُ القائمُ یومَ السَّبت یومَ عاشورا اَلّذی قُتِلَ فیه الحسین (عليهالسلام) »99؛ «قائم آل محمد (صلي الله عليه و آله وسلم)، در روز شنبه، مصادف با روز عاشورا، یعنی همان روزی که امام حسین (عليهالسلام) در آن به شهادت رسید، قیام خواهد کرد».
ب. رجعت امام حسین (عليهالسلام) پس از ظهور مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف)
بر اساس روایات بسیاری، امام حسین (عليهالسلام) و یارانش، پس از تشکیل دولت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) به جهان، رجعت و آن حضرت را یاری خواهند کرد. امام حسین (عليهالسلام)، خود، در این رابطه میفرمایند: «اَکونُ اوّلَ مَن یَنشَقُّ الارض عنهُ فَاَخرُجُ»100؛ «من اولین کسی خواهم بود که زمین برایش شکافته میشود و رجعت میکند».
ج. منتظران مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف)،عاشقان امام حسین (عليهالسلام)
منتظران واقعی مهدی موعود (عجلاللهتعالي فرجهالشريف)، پیروان و معتقدان به قیام و فرهنگ عاشورا هستند؛ لذا عاشقان امام حسین (عليهالسلام)، لباسی از فرهنگ انتظار میپوشند؛ با هوشیاری و بیداری، در صدد شناخت عناصر ظلم و عداوت بر میآیند و خود را برای دفاع همه جانبه از اسلام آماده میکنند. بنابراین، پیروان امام حسین (عليهالسلام)، با تأسی از راه و مرام ایشان و گرامی¬داشت حماسة عاشورا، قدوم و ظهور حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) را به انتظار مینشینند و این چنین، عاشورا و انتظار را به هم گره میزنند.
در زمینة اخلاق، رفتار و تواناییهای جسمانی نیز، امام مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) صفات بسیاری را از جدشان، امام حسین (عليهالسلام) به ارث بردهاند که بارزترین این خصوصیات، «شجاعت» میباشد. در مورد نمایش شجاعت امام حسین (عليهالسلام) در روز عاشورا، روایت شده است: «وَلَقَد کانَ یَحمَلُ فیهم و قَد تَکلَّموا اَلفاً فَینزَهَمونَ بینَ یَدیه کاَنَّهم الجَرادَ المُنتَشَر»102؛ «آنان (یزیدیان) که در دستههای هزار نفری بودند، همانند ملخهای پراکنده در اطراف او نابود میشدند».
امام کاظم (عليهالسلام) در خصوص شجاعت مهدوی، میفرمایند: «وَ یُبیرُ کَلَّ جَبارٍ عَنید و یُهلَکُ علی یَدِه کُلَّ شَیطانٍ مَرید»103؛ «به دست او، هر جبار سرسختی نابود و هر شیطان سرکشی، هلاک میگردد».
بر اساس روایات، امام مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز پس از ظهور، در مکه، جهانیان را به بیعت با خود فرا میخوانند و آنگاه حرکت های اصلاحی را شروع خواهند کرد و پس از اتمام قیام و برقراری عدل در سراسر جهان، مقرّ حکومت خویش را در کوفه قرار خواهند داد. چنانچه، حضرت امام باقر (عليهالسلام) فرمودهاند: «یَخرِجُ مِن مَکّه هُو و مَن مَعَه الثلاثَ مِاَه وَ بِضعَةَ عَشَر یُبایِعُونَه بَینَ الرُّکنِ وَالمَقام»104؛ «حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) وسیصد نفر از یارانش، از مکه برخواهند خواست و دهها نفر با او بیعت خواهند کرد».
طبق روایات، همین شرایط در زمان ظهور حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز پیش خواهد آمد. بر اساس بسیاری از روایات، آن حضرت، هنگامی از پشت پردة غیبت خارج خواهند شد که ظلم و تباهی، توسط حاکمان جور، جهان را فرا گرفته باشد و مردم از زندگی، نا¬امید شده باشند. چنانچه امام صادق (عليهالسلام) در اینباره فرموده¬اند: «لا وَ اللهَ لمّا یَکونَ ما تُمَدّونَ اِلیهِ اَعیُنُکُم اِلّا بَعدَ الیَاس»106؛ «به خدا سوگند؛ آنچه چشم به راهش هستید، فرا نمیرسد مگر بعد از یاس و نا¬امیدی».
در نهضت حضرت حجت (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز از سیصد و سیزده نفر به عنوان یاران خاص، یاد میشود که کاملاً مطیع و شیفتة امام خود هستند: «هُم اَطوَعَ لَهُ مِن الاَمَة لِسَیِّدِها»108؛ «آنان نسبت به مولای خود، مطیعتر از کنیز هستند».
بنابراین، همانطور که حماسة عاشورا با جانبازی عدهای اندک، رقم خورد قیام حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز با محوریت عدهای اندک، اما پاک¬باخته به انجام خواهد رسید.
نقشآفرینی زنان در عرصة این دو قیام نیز، از دیگر موارد اشتراک است. نقش زنان و خصوصاً حضرت زینب عليها السلام در نهضت عاشورا، به حدّی روشن است که نیازی به تشریح آن نیست. جایگاه این نقش، به اندازهای مهم است که اگر آگاهیبخشیها و افشاگریهای حضرت زینب عليها السلام، پس از حادثة عاشورا نبود، انقلاب امام حسین (عليهالسلام)، ناتمام میماند. «طوعه» و «ماریه» و «زنان قبیلة بنیاسد» از جمله زنانی هستند که در صحنة قیام کربلا، جایگاه ممتازی دارند.
زنان، در قیام حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز نقشآفرینی خواهند کرد. از آنجا که در طول تاریخ، بیشترین ظلمها و اجحافها در حقّ زنان صورت گرفته است، قیام امام زمان (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) به نوعی دلجویی از ایشان و جبران ستمهای روا شده بر آنان نیز هست. بنابراین، در راستای این هدف، عدهای از زنان به آن حضرت، یاری خواهند رساند.
امام باقر (عليهالسلام)، در این خصوص میفرمایند: «وَ یَجیئُ وَالله ثَلاثَ مِاَة و بِضعَةَ عَشَر رَجُلاً فیهم خَمسُونَ اِمرَاَه»109؛ «به خدا سوگند؛ همراه مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) سیصد و سیزده نفر به پا میخیزند که پنجاه تن از آنان زن هستند».
اصولاً انقلابهای پایدار و جهانی، همواره با ریخته شدن خون، به ثمر مینشینند. قیام حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز از این ویژگی مثتثنی نیست و آن هم با ایثار و جانبازی آن حضرت و یارانشان، به پیروزی خواهد رسید.
امام صادق (عليهالسلام) در تفسیر آیة «وَلَنَبلُوَنَّکُم بِشیءٍ مِنَ الخَوف وَالجُوع...»110 میفرمایند: «لَو قَد خَرَجَ القائِمَنا لَم یَکُن اِلا العَلَق والعَرَق وَالقَوم عَلی السُّروج»111؛ «هنگامی که قائم ما قیام کند، خون است و عرقریختن و سوار بر مرکبها بودن».
دلایل، مؤیدات، اشتراکات و قرابتهایی که ذکر شد، بیش از پیش بر این حقیقت، صحّه گذارد که مفاهیم «عاشورا» و«انتظار»، از سطح یک حادثه و عقیده فراتر رفته و تبدیل به دو فرهنگِ بالنده شدهاند.
عاشورا به عنوان فرهنگ حماسه و ایثار، زمینة درک و فهم انتظار را برای پیروان مکتب اهل بیت (عليهمالسلام) فراهم کرد و اگر عاشورا و عبرتها و درسهایی که از آن حاصل شد، نبود، اسلام از مسیر خود، منحرف، و چهرة مکتبِ بر حقّ تشیع، در گرد و غباری که دنیاپرستان و کج¬اندیشان به پا کرده بودند، مخدوش میشد. همانطور که اگر انتظار نبود، تمام زحمات و رنجهایی که پیامبر (صلي الله عليه و آله وسلم) و ائمه (عليهمالسلام) برای حیات اسلام کشیده بودند، کاملاً به هدر میرفت و از اسلام راستین، نام و نشانی باقی نمیماند.
عاشورا، بال سرخ و انتظار، بال سبزی است که شیعیان میتوانند با آن دو اوج بگیرند. میان این دو فرهنگ، پیوندی ناگسستنی وجود دارد؛ به طوریکه با بررسی عناصر و مؤلفههای هر کدام، در خواهیم یافت که میان آنان، انطباق و همپوشانی کامل بر قرار است.
در رأس عناصر عاشورا و انتظار، دو حجت الهی قرار دارند که با شناخت ابعاد مختلف پیوندِ میان این دو حجت خداوندی، در واقع به شناخت و درک پیوند عاشورا و انتظار خواهیم رسید و آنگاه کیفیت نقشی که این دو فرهنگ در حاکمیت احکام و ارزشهای الهی در سرتاسر عالم دارند، مشخص خواهد شد.
1. مؤیدات
ائمه (عليهمالسلام) در روایات بسیاری، ظهور حضرت ولی عصر (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) را مقارن با روز عاشورا دانستهاند. به عنوان مثال، امام صادق (عليهالسلام) فرموده¬اند: «اِنّ القائِمَ صَلواتُ الله علیه یُنادِی بِاِسمِه لَیلَةَ ثَلاثَ و عِشرین و یَقومُ یَومَ عاشورا یَومَ قَتلَ الحسین بن علی (عليهالسلام) »98؛ «قائم -که درود خدا بر او باد- درشب بیست و سوم ماه رمضان به نامش ندا میشود و در روز عاشورا، روزی که حسین بن علی (عليهالسلام) در آن کشته شد، قیام خواهد کرد».
امام باقر (عليهالسلام) نیز در این مورد میفرمایند: «یَخرُجُ القائمُ یومَ السَّبت یومَ عاشورا اَلّذی قُتِلَ فیه الحسین (عليهالسلام) »99؛ «قائم آل محمد (صلي الله عليه و آله وسلم)، در روز شنبه، مصادف با روز عاشورا، یعنی همان روزی که امام حسین (عليهالسلام) در آن به شهادت رسید، قیام خواهد کرد».
ب. رجعت امام حسین (عليهالسلام) پس از ظهور مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف)
بر اساس روایات بسیاری، امام حسین (عليهالسلام) و یارانش، پس از تشکیل دولت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) به جهان، رجعت و آن حضرت را یاری خواهند کرد. امام حسین (عليهالسلام)، خود، در این رابطه میفرمایند: «اَکونُ اوّلَ مَن یَنشَقُّ الارض عنهُ فَاَخرُجُ»100؛ «من اولین کسی خواهم بود که زمین برایش شکافته میشود و رجعت میکند».
ج. منتظران مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف)،عاشقان امام حسین (عليهالسلام)
منتظران واقعی مهدی موعود (عجلاللهتعالي فرجهالشريف)، پیروان و معتقدان به قیام و فرهنگ عاشورا هستند؛ لذا عاشقان امام حسین (عليهالسلام)، لباسی از فرهنگ انتظار میپوشند؛ با هوشیاری و بیداری، در صدد شناخت عناصر ظلم و عداوت بر میآیند و خود را برای دفاع همه جانبه از اسلام آماده میکنند. بنابراین، پیروان امام حسین (عليهالسلام)، با تأسی از راه و مرام ایشان و گرامی¬داشت حماسة عاشورا، قدوم و ظهور حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) را به انتظار مینشینند و این چنین، عاشورا و انتظار را به هم گره میزنند.
2. قرابت ها
الف. یاد دو امام در مناسبتها
ب. صفات و خصال
در زمینة اخلاق، رفتار و تواناییهای جسمانی نیز، امام مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) صفات بسیاری را از جدشان، امام حسین (عليهالسلام) به ارث بردهاند که بارزترین این خصوصیات، «شجاعت» میباشد. در مورد نمایش شجاعت امام حسین (عليهالسلام) در روز عاشورا، روایت شده است: «وَلَقَد کانَ یَحمَلُ فیهم و قَد تَکلَّموا اَلفاً فَینزَهَمونَ بینَ یَدیه کاَنَّهم الجَرادَ المُنتَشَر»102؛ «آنان (یزیدیان) که در دستههای هزار نفری بودند، همانند ملخهای پراکنده در اطراف او نابود میشدند».
امام کاظم (عليهالسلام) در خصوص شجاعت مهدوی، میفرمایند: «وَ یُبیرُ کَلَّ جَبارٍ عَنید و یُهلَکُ علی یَدِه کُلَّ شَیطانٍ مَرید»103؛ «به دست او، هر جبار سرسختی نابود و هر شیطان سرکشی، هلاک میگردد».
3. اشتراکات
الف. مکه و کوفه، خاستگاه و پایگاه مشترک
بر اساس روایات، امام مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز پس از ظهور، در مکه، جهانیان را به بیعت با خود فرا میخوانند و آنگاه حرکت های اصلاحی را شروع خواهند کرد و پس از اتمام قیام و برقراری عدل در سراسر جهان، مقرّ حکومت خویش را در کوفه قرار خواهند داد. چنانچه، حضرت امام باقر (عليهالسلام) فرمودهاند: «یَخرِجُ مِن مَکّه هُو و مَن مَعَه الثلاثَ مِاَه وَ بِضعَةَ عَشَر یُبایِعُونَه بَینَ الرُّکنِ وَالمَقام»104؛ «حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) وسیصد نفر از یارانش، از مکه برخواهند خواست و دهها نفر با او بیعت خواهند کرد».
ب. شرایط اجتماعی یکسان
طبق روایات، همین شرایط در زمان ظهور حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز پیش خواهد آمد. بر اساس بسیاری از روایات، آن حضرت، هنگامی از پشت پردة غیبت خارج خواهند شد که ظلم و تباهی، توسط حاکمان جور، جهان را فرا گرفته باشد و مردم از زندگی، نا¬امید شده باشند. چنانچه امام صادق (عليهالسلام) در اینباره فرموده¬اند: «لا وَ اللهَ لمّا یَکونَ ما تُمَدّونَ اِلیهِ اَعیُنُکُم اِلّا بَعدَ الیَاس»106؛ «به خدا سوگند؛ آنچه چشم به راهش هستید، فرا نمیرسد مگر بعد از یاس و نا¬امیدی».
ج. حامیان و یاران
در نهضت حضرت حجت (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز از سیصد و سیزده نفر به عنوان یاران خاص، یاد میشود که کاملاً مطیع و شیفتة امام خود هستند: «هُم اَطوَعَ لَهُ مِن الاَمَة لِسَیِّدِها»108؛ «آنان نسبت به مولای خود، مطیعتر از کنیز هستند».
بنابراین، همانطور که حماسة عاشورا با جانبازی عدهای اندک، رقم خورد قیام حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز با محوریت عدهای اندک، اما پاک¬باخته به انجام خواهد رسید.
نقشآفرینی زنان در عرصة این دو قیام نیز، از دیگر موارد اشتراک است. نقش زنان و خصوصاً حضرت زینب عليها السلام در نهضت عاشورا، به حدّی روشن است که نیازی به تشریح آن نیست. جایگاه این نقش، به اندازهای مهم است که اگر آگاهیبخشیها و افشاگریهای حضرت زینب عليها السلام، پس از حادثة عاشورا نبود، انقلاب امام حسین (عليهالسلام)، ناتمام میماند. «طوعه» و «ماریه» و «زنان قبیلة بنیاسد» از جمله زنانی هستند که در صحنة قیام کربلا، جایگاه ممتازی دارند.
زنان، در قیام حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز نقشآفرینی خواهند کرد. از آنجا که در طول تاریخ، بیشترین ظلمها و اجحافها در حقّ زنان صورت گرفته است، قیام امام زمان (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) به نوعی دلجویی از ایشان و جبران ستمهای روا شده بر آنان نیز هست. بنابراین، در راستای این هدف، عدهای از زنان به آن حضرت، یاری خواهند رساند.
امام باقر (عليهالسلام)، در این خصوص میفرمایند: «وَ یَجیئُ وَالله ثَلاثَ مِاَة و بِضعَةَ عَشَر رَجُلاً فیهم خَمسُونَ اِمرَاَه»109؛ «به خدا سوگند؛ همراه مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) سیصد و سیزده نفر به پا میخیزند که پنجاه تن از آنان زن هستند».
د. موانع و مشکلات
اصولاً انقلابهای پایدار و جهانی، همواره با ریخته شدن خون، به ثمر مینشینند. قیام حضرت مهدی (عجلاللهتعالي فرجهالشريف) نیز از این ویژگی مثتثنی نیست و آن هم با ایثار و جانبازی آن حضرت و یارانشان، به پیروزی خواهد رسید.
امام صادق (عليهالسلام) در تفسیر آیة «وَلَنَبلُوَنَّکُم بِشیءٍ مِنَ الخَوف وَالجُوع...»110 میفرمایند: «لَو قَد خَرَجَ القائِمَنا لَم یَکُن اِلا العَلَق والعَرَق وَالقَوم عَلی السُّروج»111؛ «هنگامی که قائم ما قیام کند، خون است و عرقریختن و سوار بر مرکبها بودن».
تحلیل و نتیجه
دلایل، مؤیدات، اشتراکات و قرابتهایی که ذکر شد، بیش از پیش بر این حقیقت، صحّه گذارد که مفاهیم «عاشورا» و«انتظار»، از سطح یک حادثه و عقیده فراتر رفته و تبدیل به دو فرهنگِ بالنده شدهاند.
عاشورا به عنوان فرهنگ حماسه و ایثار، زمینة درک و فهم انتظار را برای پیروان مکتب اهل بیت (عليهمالسلام) فراهم کرد و اگر عاشورا و عبرتها و درسهایی که از آن حاصل شد، نبود، اسلام از مسیر خود، منحرف، و چهرة مکتبِ بر حقّ تشیع، در گرد و غباری که دنیاپرستان و کج¬اندیشان به پا کرده بودند، مخدوش میشد. همانطور که اگر انتظار نبود، تمام زحمات و رنجهایی که پیامبر (صلي الله عليه و آله وسلم) و ائمه (عليهمالسلام) برای حیات اسلام کشیده بودند، کاملاً به هدر میرفت و از اسلام راستین، نام و نشانی باقی نمیماند.
عاشورا، بال سرخ و انتظار، بال سبزی است که شیعیان میتوانند با آن دو اوج بگیرند. میان این دو فرهنگ، پیوندی ناگسستنی وجود دارد؛ به طوریکه با بررسی عناصر و مؤلفههای هر کدام، در خواهیم یافت که میان آنان، انطباق و همپوشانی کامل بر قرار است.
در رأس عناصر عاشورا و انتظار، دو حجت الهی قرار دارند که با شناخت ابعاد مختلف پیوندِ میان این دو حجت خداوندی، در واقع به شناخت و درک پیوند عاشورا و انتظار خواهیم رسید و آنگاه کیفیت نقشی که این دو فرهنگ در حاکمیت احکام و ارزشهای الهی در سرتاسر عالم دارند، مشخص خواهد شد.
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}